Alternatywne i wspomagające metody komunikacji AAC

Komunikacja wspomagająca i alternatywna oznacza działania, których celem jest pomoc w porozumiewaniu się osobom niemówiącym lub posługującym się mową w ograniczonym stopniu.

Zamiast wypowiadanych słów i zdań mogą one używać znaków graficznych (piktogramów, obrazków, symboli), znaków manualnych (gestów). Dzięki temu mogą dokonywać wyborów, podejmować decyzje, pytać, opowiadać, wyrażać myśli i uczucia – pokonywać bariery w porozumiewaniu się.

Picture Communication Symbols ( PCS )

PCS – to jeden z graficznych systemów wykorzystywanych w komunikacji wspomagającej i alternatywnej. Został on utworzony przez Roxie Johnson. Pracując jako logopeda z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz dorosłymi osobami niemówiącymi dostrzegła potrzebę wprowadzania symboli obrazkowych do porozumiewania się osób niemówiących. Dziś system PCS zawiera ponad 3000 symboli uporządkowanych w kategorie: ludzie, czasowniki, jedzenie, czas wolny, rzeczowniki itd.

Symbole przedstawiają pojedyncze słowa, często używane zwroty, zdania wykorzystywane w sytuacjach społecznych. System ten jest najbardziej efektywny w pracy z dziećmi. 

Piktogramy

Piktogramy są  jednym z najprostszych i najefektywniejszych sposobów  nawiązania  komunikacji  z  osobami  niemówiącymi. Są wykorzystywane w  pracy  z  osobami  mającymi  problemy  w  zakresie porozumiewania  się (niemówiące, nierozumiejące mowy, niekorzystające z języka, mającymi trudności w rozumieniu sytuacji społecznych), mającymi problemy  z  porozumiewaniem  się  z  najbliższym  otoczeniem  (dzieci  z trudnościami w uczeniu sie i zaburzoną percepcją wzrokowo – słuchową).

Aktualnie jest 1400 znaków piktograficznych.Przedstawione są na nich przedmioty,  czas,  stosunki  przestrzenne i  ilościowe. Są to proste formy przekazu informacji, pozwalają na kształtowanie podstawowej wiedzy o otaczającej nas rzeczywistości.

Makaton

Nazwa metody powstała od pierwszych liter imion autorów programu: Margaret Walker, Kathy Johnston, iTonyCornforth. Podejście do wykorzystania w Makatonie gestów, symboli i mowy wypływa z filozofii komunikacji totalnej, która zakłada, że każdy powinien mieć możliwość używania wszystkich dostępnych kanałów komunikacyjnych jakie odpowiadają jego potrzebom.

Nie ma jednej określonej grupy posługującej się Makatonem. Osoby, które z niego korzystają , pochodzą z różnych grup wiekowych i kulturowych. Ich jedyną cechą wspólną jest to, że z różnych przyczyn potrzebują przystosowanych form pomocy do skutecznego porozumiewania się .

Ludźmi najczęściej doświadczającymi trudności komunikacyjnych są przede wszystkim dzieci/dorośli z niepełnosprawnością intelektualną, mózgowym porażeniem, osoby z autyzmem, niedosłuchem lub głuchotą, osoby ze specyficznymi zaburzeniami rozwoju mowy i języka . Ma ogół są to pacjenci, którzy posługują się językiem werbalnym w niewielkim stopniu bądź w ogóle się nim nie posługują. Problemy w porozumiewaniu się występują również z powodu urazów psychicznych i emocjonalnych, mechaniznych uszkodzeń mózgu lub krtani, wylewów i chorób (np. Choroba Parkinsona, Alzheimera, Stwardnienie Rozsiane).

Znaki Makatonu nie zastępują mowy, stanowią jedynie jej uzupełnienie, pomagają zobaczyć wypowiadane słowa. Służą wspomaganiu mowy, przy równoczesnym jej rehabilitowaniu.

Terapia logopedyczna przebiega równolegle z wprowadzaniem form manualnych lub/ i graficznych. Gesty i symbole Makatonu są formami pomocniczymi, z których można w odpowiednim momencie zrezygnować, kiedy dziecko/ osoba opanuje język w stopniu umożliwiającym zrozumiałe wypowiadanie się.